MOOI in beweging pleit onder andere voor een systeemaanpak, waarbij er wordt gekeken naar de levensloop, de context waar kinderen zich in bevinden en de individuele mogelijkheden en belemmeringen die zij ervaren. Wij denken dat dit mooie uitgangspunten zijn om te kijken naar het probleem en zien vanuit ons onderzoek verschillende aanknopingspunten.

De levensloopbenadering

Een van de aandachtspunten is dat jonge kinderen graag bewegen, maar de intrinsieke motivatie afneemt naarmate zij ouder worden. In ons onderzoek keken we naar het beweeggedrag van kinderen (tussen 6 en 12 jaar oud) en jongeren (tussen de 12 en 18 jaar oud) en zagen we dit ook terug. Zo zagen we dat veel kinderen (ongeveer 80%) op een sport zitten, bijvoorbeeld voetbal of zwemmen, maar dit aandeel bij deelnemende jongeren nog maar 46 procent was. Veel jongeren gaven aan geen tijd of geen zin te hebben of het te duur te vinden om lid te zijn van een sportvereniging. Dus ook wij zagen verschillen in beweegmotivatie tussen kinderen en jongeren, waarin tegelijkertijd contextfactoren, zoals tijd en geld een rol spelen. Een reden om niet alleen naar intrinsieke motivatie te kijken.

De contextbenadering

Er is veel over context en bewegen te zeggen, bijvoorbeeld dat het hebben van tijd en geld belangrijk zijn om te kunnen bewegen. Wat we ook zagen was dat het weer ook een belangrijke contextfactor was. Op dagen met slecht weer bewegen kinderen en jongeren veel minder. Veel van hen zouden daarom graag in een gymzaal of andere sportfaciliteit willen kunnen bewegen. Kinderen uit aandachtswijken hebben deze wens overigens vaker dan leeftijdsgenoten uit andere wijken. Het is daarom van belang dat er ook bij slecht weer voldoende mogelijkheid blijft om te kunnen bewegen, bijvoorbeeld door het openstellen van gymzalen.

De factorenbenadering

Als laatste de factorenbenadering, waarin gekeken wordt hoe de externe factoren zoals sociale- & fysieke omgeving en beleid kunnen worden aangepast om jongeren meer te laten bewegen. Dit kan uiteraard ook om veel verschillende factoren gaan. Een daarvan is of en wat voor sportactiviteiten in de buurt georganiseerd worden. In Nederland wordt al veel georganiseerd om het beweeggedrag van jongeren te stimuleren, zo ook in verschillende buurten in Den Haag. Wij keken in ons onderzoek daarom naar de bekendheid met de georganiseerde sportactiviteiten in de verschillende buurten. Wat opviel is dat veel kinderen, jongeren en ouders niet bekend waren met de georganiseerde activiteiten in de wijk. Bovendien zagen we dat jongeren, in vergelijking met kinderen en hun ouders, een stuk minder enthousiast zijn over dit soort activiteiten. Ze geven aan dat de activiteiten vaak niet goed aansluiten bij hun behoeften en geven aan dat de georganiseerde activiteiten “drukker en gezelliger” moeten zijn. Jongeren zijn vaak wel geïnteresseerd in informele en spontane sport- en beweegactiviteiten, waarbij gedacht kan worden aan urban sports of een calisthenics park waar zo nu en dan een workshop plaatsvindt.

Om het beweeggedrag van kinderen en jongeren in aandachtswijken te verbeteren, moeten we dus kijken naar een breed scala aan interventies. Ons onderzoek onderstreepte daarbij het belang van het stimuleren van beweeggedrag dat makkelijk uitvoerbaar is zonder extra tijdsinvestering, zoals het stimuleren van fietsen over het nemen van de bus, het creëren van uitdagende speelomgevingen (met aandacht voor het doen van urban sports) en het aanbieden van aantrekkelijke betaalbare indoor sportmogelijkheden, vooral op dagen met slecht weer.

Meer weten over dit onderzoek of wil je eens met ons sparren over hoe ZINZIZ kan ondersteunen in onderzoek en interventies, zoals naar het beweeggedrag en behoeften van kinderen en jongeren? Neem vrijblijvend contact op, bijvoorbeeld met Anner@zinziz.nl | 06-40631394

Gedragsfactoren van beweging en sport bij kinderen

Om een voorbeeld te geven van de toepassing van het Integratief Gedragsmodel om inzicht te krijgen in beweeggedrag, zullen we hier uiteenzetten wat helpende en hinderende factoren zijn in het stimuleren van beweeggedrag (bv. kinderen uit lage SES wijken stimuleren om meer te sporten).

Uit het onderzoek en vanuit de literatuur zijn verschillende helpende en hinderende factoren voor het krijgen van voldoende (sport)beweging voor kinderen uit lage SES wijken. Hieronder worden de mogelijke verklaringen voor het verschil in beweeggedrag tussen hoge en lage SES kort in kaart gebracht aan de hand van het Integratief Gedragsmodel. Het is daarbij van belang te onthouden dat de genoemde factoren zijn toegespitst op lage SES, maar dat de meeste factoren voor elk kind kunnen gelden.

Het Integratief Gedragsmodel

Willen

1. Houding van kinderen over bewegen
   Uit het onderzoek is gebleken dat kinderen het over het algemeen erg leuk vinden om te sporten en bewegen. Er is bekend dat er geen verschil is tussen kinderen uit lage SES wijken en hoge SES wijken als we praten over het ervaren sportplezier van kinderen. De meeste kinderen begrijpen het belang van bewegen. De houding van de ouders ten opzicht van bewegen heeft invloed op hoe kinderen over dit gedrag denken. Dit hangt ook samen met het concept ‘beweegsocialisatie’; kinderen krijgen beweeggewoontes vanuit huis mee (van Stam, van den Dool, & Elling, 2019). Niet alleen de houding van kinderen, maar ook dat van hun directe omgeving kan een helpende of hinderende factor zijn in het beweeggedrag.
2. Geloof in eigen kunnen

Uit het onderzoek kwam naar voren dat kinderen het liefst sporten doen die ze al goed kunnen. In lage SES wijken wordt door het grootste gedeelte van de kinderen aan balsporten zoals voetbal gedaan. Vanuit de literatuur is bekend dat kinderen met een hoog geloof in eigen kunnen zijn overtuigd dat falen (bv. een verloren wedstrijd) komt doordat ze er niet genoeg moeite in hebben gestoken (Sherman & Smith, 2002). Een hoog geloof in eigen kunnen kan een helpende factor zijn om beweging te stimuleren, doordat kinderen er meer moeite in willen steken. Kinderen met een laag geloof in eigen kunnen zijn ervan overtuigd dat falen komt doordat ze de vaardigheden niet beheersen (Sherman & Smith, 2002). Een laag geloof in eigen kunnen kan een hinderende factor zijn in het stimuleren van beweging, doordat kinderen zich niet prettig voelen om dezelfde soort beweging uit te voeren.

3. Sociale druk
   Sociale druk kan helpen en hinderen bij bewegen. Veel kinderen willen de sport doen die hun vriendjes en vriendinnetjes ook doen. Voor kinderen uit lagere SES wijken betekent dit vaak buitenspelen en voetballen op pleintjes in de buurt. Kinderen uit de buurt informeren elkaar bijvoorbeeld over georganiseerde voetbaltoernooitjes, en stimuleren elkaar daarmee om te bewegen.

Maar sociale druk kan ook hinderen. Kinderen met overgewicht ondervinden vaker pestgedrag, bijvoorbeeld tijdens de gymles. Ook de houding van ouders kan effect hebben op de sociale druk die kinderen ervaren. Er kan bijvoorbeeld prestatiedruk heersen thuis.

De verschillen tussen hoge en lage SES hebben niet alleen te maken met of kinderen willen bewegen. Er zijn ook helpende en hinderende factoren die maken of ze het ook kunnen. Hieronder vallen vaardigheden, zelfregulering, context en belastbaarheid.

Kunnen

4. Vaardigheden
   Uit het onderzoek kwam naar voren dat kinderen graag sporten doen die ze al veel spelen of goed kunnen. Hieruit kan blijken dat kinderen die minder goed zijn in sport, of een laag geloof in eigen kunnen hebben, minder geneigd zijn om te bewegen. Ook kosten vaardigheden tijd om aan te leren (Sherman & Smith, 2002)en uit ons onderzoek kwam naar voren dat vooral jongeren weinig tijd hebben om te bewegen en sporten.
5. Zelfregulering
   Zelfregulerende vaardigheden ontwikkelen zich op jonge leeftijd. Bij kinderen zal zelfregulatie zich voornamelijk vertalen naar de aandacht ergens op gericht kunnen houden, een taak volledig kunnen uitvoeren, gedachten te monitoren en emoties te reguleren (Dawson & Guare, 2016). Hinderende factoren hierin kunnen zijn dat deze ontwikkeling zich laat/niet inzet of er een erg prikkelende omgeving is (van Tuijl et al., 2017). Zo kan bijvoorbeeld samen spelen of een teamsport beoefenen in het geding komen. Helpende factoren zijn het hebben van sterke interesses, zodat bijvoorbeeld de aandacht langer gericht kan blijven. Ondanks een verloren wedstrijd, blijft een kind de sport beoefenen als er sterke interesse in is.

6. Context
   Een van de grootste contextfactoren voor de verschillen in hoge en lage SES is uiteraard het verschil in financiële middelen van ouders. Dit is de reden waarom kinderen uit lagere SES wijken hun beweging vaker krijgen van buitenspelen, en minder vaak vanuit een sportvereniging.
   Uit ons onderzoek blijkt ook dat de weersomstandigheden een grote invloed hebben op buitenspeelgedrag. Doordat kinderen uit lagere SES wijken vaker aangewezen zijn op deze vorm van bewegen, hebben slechte weersomstandigheden een grotere invloed op beweging bij kinderen uit lage SES wijken dan bij kinderen uit hoge SES wijken. Ook is bekend dat digitalisering, verstedelijking en het ontbreken van genoeg veilige speelplekken hinderende factoren zijn met betrekking tot beweging en sport onder jeugd (Rijksoverheid, 2018).
7. Belastbaarheid
   Kinderen uit lagere SES-milieus hebben vaker te maken met overgewicht. Dit kan effect hebben op de fysieke en mentale belastbaarheid van deze kinderen (Kemper, 2016). Hiernaast is bekend dat er vaker financiële stress heerst in de thuissituatie, dit kan invloed hebben op de mentale belastbaarheid van kinderen. Ook zijn er vele andere helpende en hinderende factoren van belastbaarheid op het beweeggedrag van kinderen, zoals een handicap, schaamte, (chronische) ziekte, groeispurt (Kemper, 2016), etc.

Helpende en hinderende factoren kunnen verschillen per sport, soort beweging en persoon. Er zijn veel manieren om in beweging te komen en te sporten, het is hierbij behulpzaam om te kijken wat past bij een kind of jongere.

Breed toepasbaar model wat beweeggedrag inzichtelijk maakt

Het IGM is een breed toepasbaar model om gedrag te begrijpen en verklaren. Het kan als handige kapstok gelden om gedrag te beïnvloeden, wat betekent in bovenstaande context, beweging te stimuleren bij kinderen en jongeren in Den Haag. Het IGM kan worden ingezet om voornamelijk individueel gedrag te begrijpen, verklaren en beïnvloeden. Het onderzoek zelf was gericht op grotere schaal, de rapportage van het onderzoek bevat een zevental aanbevelingen om beweging te stimuleren bij de Haagse jeugd in het algemeen. Heeft u vragen of wilt u meer weten over de mogelijkheden van onderzoek uitvoeren of het toepassen van het IGM, neem dan contact op met Lisa Knelange via lisa@zinziz.nl.

Referenties
CG Kemper, H. (2016). Wat is het belang van lichaamsbeweging voor jongeren?. In Fitte kinderen, sportieve tieners (pp. 17-29). Bohn Stafleu van Loghum, Houten

Dawson, P., & Guare, R. (2016). Executieve functies bij kinderen en adolescenten. Een praktische gids voor diagnostiek en interventie

Rijksoverheid. (2018). Het Nationaal Sportakkoord. https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2018/06/29/sportakkoord/sportakkoord.pdf

Sherman, N. W., & Smith, C. A. (2002). Motivation, attributions, and self-efficacy in children. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 73(3), 10-10

Stam, W. van, Dool, R. van den, & Elling, A. (2021). Sport- en beweeggedrag van kinderen en jongeren naar sociaaleconomisch milieu. Utrecht: Mulier Instituut.

van Tuijl, C., Deterd Oude Weme, G., Zijlstra, I. F., van Keulen, H., Goei, S. L., & Oenema, I. (2017). Zelfregulatie

Wachter, M., Knelange, L., & van Ravenswaaij, H.P. (2022). Beweeggedrag en behoeften bij jeugd in Den Haag. ZINZIZ bv. https://zinziz.nl/publicaties/

De belangrijkste resultaten laten zien dat:

• Het belangrijk is dat er een gevarieerd rooster van buitenactiviteiten wordt georganiseerd, qua soort activiteit, tijdstip en locatie.
• Er voor voldoende gratis mogelijkheden tot sporten en bewegen moeten zijn, ook bij slecht weer.
• Er voldoende aandacht moet worden besteed aan het sociale aspect van de buitenactiviteiten.
• Jongeren vooral op zoek zijn naar informele en spontane sport- en beweegactiviteiten, waarbij gedacht kan worden aan urban sports of een calisthenics park.
• Scholen in aandachtswijken meer betrokken kunnen worden bij het communiceren over georganiseerde activiteiten in de wijk.

Meer weten?

Het volledige rapport is hier te vinden.

Meer vragen over het onderzoek, of ben je benieuwd wat wij voor jou kunnen betekenen? Neem contact op met lisa@zinziz.nl.