‘Slimme handhaving’ is een nieuw perspectief op handhaving in de sociale zekerheid. Het uitgangspunt van ‘slimme handhaving’ is dat bij de inrichting van de handhavingsrelatie zo veel mogelijk rekening wordt gehouden met het individuele profiel van de burger. Om medewerkers te helpen bij het vaststellen van het profiel van uitkeringsgerechtigden is een elektronisch analyse instrument ontwikkeld. In een kleinschalig pilot-onderzoek is deze getest bij één uitvoeringsinstantie. De eerste ervaringen van uitkeringsgerechtigden en medewerkers met het analyse instrument zijn positief.

De onderzoeksnotitie is te downloaden op de website van Instituut Gak en er is nog meer informatie te vinden op de website www.handhavingvanonderop.nl.

De plenaire opening was erg leuk, verassend en had scherpe opmerkingen. Allereest werd er gesproken over “Briljante Mislukkingen” van Paul Iske. Zijn prikkelende boodschap: het is een universeel mensenrecht om te proberen en te ervaren om briljant te mislukken en daarvan te leren. Briljant mislukken is niet zomaar iets verkeerds doen, maar betekent een goed voorbereide poging om waarde te creëren waarbij een mogelijke andere uitkomst kan ontstaan. Dit veroorzaakt een leereffect. Door dit recht vergroot je ook meer vertrouwen in elkaar. Paul benoemde dat het meer gaat om faalopbrengsten dan faalkosten. Neem bijvoorbeeld Thomas Edison; na honderden pogingen was het hem pas gelukt de gloeilamp te ontwikkelen. Alles gaat dus stapsgewijs en niet in één keer goed. En ten slotte werd gesproken over verschillende gedragingen als professional omtrent de doelgroep, waarbij eentje in het bijzonder opviel: “de lege plek aan tafel”. Dit duidt op het feit dat mensen waarvoor plannen worden gemaakt met de intentie om hen te helpen, vaak niet worden betrokken bij de vormgeving van het idee en de uitwerking van het plan.

Daarnaast was het ook interessant om te horen hoe het brein werkt omtrent mislukkingen. Ria van Linteren vertelde dit aan de hand een aantal beelden. Hieruit kwam de conclusie dat kennis nog geen begrip betekent. Dus het veranderen van gewoontes is een lang proces gepaard in kleine stapjes. Iets wat wij herkennen in onze projecten waar het duurzaam beïnvloeden van gewoontes binnen organisaties centraal staat.

Tenslotte sloot de workshop ‘Vraag het de NT1-er zelf: Q&A met ervaringsdeskundigen’ mooi aan op onze proces- en effectevaluatie van de Taalsnelweg naar Werk in samenwerking met gemeente Vijfheerenlanden, Molenlanden en Gorinchem, en Vluchtelingenwerk. In deze pilot wordt het perspectief van de doelgroep in waarde gehouden en meegenomen in hun ontwikkeling. Er wordt in dit project gekeken of door middel van intensieve taal begeleiding statushouders sneller kunnen doorstromen naar werk. Hierbij zijn de ervaringen van statushouders rondom het proces erg van belang in het constateren van een succes. Ook tijdens de Q&A werd het belang van de ervaringsdeskundige aangekaart en inzicht gegeven hoeveel je kunt bereiken door hun stem ook mee te nemen in het gehele proces.

Nieuwsgierig geworden?
Wanneer dit onderwerp voor meer nieuwsgierigheid heeft gezorgd, schroom dan niet om contact met ons op te nemen voor meer informatie over onze projecten. Je kunt ons bereiken via de mail of telefoon, en wij gaan met alle plezier met jou in gesprek!

E aida@zinziz.nl
T 06 42 19 66 74

Onlangs besteedden onder andere de NOS en de Volkskrant aandacht aan de toenemende inzet van ervaringsdeskundigen in de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ). Dit ging vooral over de inzet van ervaringsdeskundigen in direct contact met cliënten, zodat zij op die manier ondersteunend kunnen zijn in het herstelproces van de cliënt. Bij ZINZIZ zien we diezelfde ervaringsdeskundigen op een heel andere manier in het werkveld terug en horen daar veel goede reacties op. Voor de een al lang bekend, voor de ander misschien een verrassend inzicht.

De strekking van die voorgenoemde artikelen van de NOS en de Volkskrant:

1) de inzet van ervaringsdeskundigen om cliënten op enigerlei wijze te ondersteunen in hun herstelproces neemt toe binnen de GGZ en wordt door zowel klanten/cliënten, professionals als de ervaringsdeskundigen zelf vaak positief beoordeeld;

2) de functie van ervaringsdeskundige professionaliseert, getuige de ontwikkeling van (nu drie) hbo opleidingen tot ervaringsdeskundige;

3) zowel de toename in inzet als de professionalisering blijven niet vrij van kanttekeningen en kritiek.

Zoals gezegd spitsten deze artikelen zich vooral toe op de rol van ervaringsdeskundigen in direct contact met cliënten (het ‘primaire proces’). De inzetbaarheid en (potentiële) meerwaarde van ervaringsdeskundigen (in de GGZ of in het sociaal domein) is echter veel breder. Wij zien dat bijvoorbeeld terug in een van de onderzoeken die we op dit moment aan het afronden zijn.

Voor het ministerie van SZW voeren wij, samen met het Verwey-Jonker Instituut de evaluatie van pilots in 31 arbeidsmarktregio’s uit, allen gericht op verbetering van de samenwerking tussen GGZ en Werk en Inkomen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. In veel regio’s waren dit tot kort geleden nog gescheiden werelden. Ook was de heersende gedachtegang vaak: “eerst maar genezen, dan kijken we daarna naar werk”. Het lijkt erop dat dat paradigma, mede onder invloed van deze pilots, nu langzaamaan aan het verschuiven is naar één waarin (het vinden en behouden van) werk juist ondersteunend kan zijn binnen het herstelproces van de cliënt.

Tussen die 31 arbeidsmarktregio’s is er sprake van een diversiteit in aanpakken. Van pilots die om de uitvoering van een specifiek aantal interventies (vaak IPS) gaan, of pilots die uitgaan van structurele en frequente casuïstiekoverleggen met alle relevante partijen op uitvoeringsniveau, tot pilots die als uitgangspositie juist insteken op het creëren van commitment (en beleid) in de hogere bestuurlijke lagen. Hoe dan ook betreft het vaak wezenlijke veranderingen in hoe er gewerkt wordt met en rondom deze doelgroep.

De projectgroepen  die deze pilots aansturen bestaan in de meeste gevallen uit in ieder geval een projectleider en afgevaardigden van een (of meer) GGZ-instelling(en), van het UWV en van betrokken gemeente(n). In veel gevallen bevat de projectgroep daarnaast echter ook een ervaringsdeskundige! Sterker nog, in een enkel geval is de projectleider de ervaringsdeskundige.

Dit is een heel andere inzet van ervaringsdeskundigen, maar wel één die ook een grote potentiële meerwaarde heeft. Zonder op de conclusies van ons onderzoek vooruit te lopen (er worden nog steeds interviews afgenomen) kan ik wel zeggen dat de betrokkenheid van ervaringsdeskundigen binnen de projectgroepen meer dan eens als zeer waardevol werd bevonden door de overige projectgroepsleden. Een ander geluid, het klantperspectief, een broodnodige spiegel, het zien van details die elk ander over het hoofd ziet, kunnen praten met in plaats van over.. het is maar een greep uit opmerkingen die regelmatig voorbij zijn gekomen over de meerwaarde van ervaringsdeskundigen in de projectgroepen. Af en toe werd de inzet van een ervaringsdeskundige zelfs bestempeld als een van de grootste succesfactoren van de projectgroep.

Dit zijn zeker niet de enige voorbeelden van ervaringsdeskundigen die op deze manier ingezet worden. Binnen het sociaal domein wordt hier steeds vaker gebruik van gemaakt, omdat zij beleidsmakers en andere professionals – die sinds 2015 te maken krijgen met doelgroepen die voorheen buiten hun werkveld vielen – vanuit het klantperspectief kunnen helpen bij het ontwikkelen van gepaste hulp en ondersteuning. Wilma Boevink, voorzitter van de Vereniging voor Ervaringsdeskundigen, pleitte vorig jaar dan ook juist voor het inzetten van ervaringsdeskundigen tijdens dit soort belangrijke periodes van verandering: “zoek ze nu, de ervaringsdeskundigen uit de doelgroepen waarvoor u werkt, juist nu de turbulentie van de veranderingen zo groot is. Dat is het juiste moment om samen met ervaringsdeskundigen beleid te ontwikkelen dat leidt tot adequaat voorzien in de ondersteuningsbehoeften.”

Ook de opleidingen tot ervaringsdeskundigen lijken rekening te houden met deze (en andere) functies van ervaringsdeskundigen. Zo is in het beroepscompetentieprofiel Ervaringsdeskundigheid als een van de kerntaken beschreven (p. 33): “De ervaringsdeskundige adviseert teams, management en stafafdelingen bij zorgprogramma’s en beleid”.

En is deze manier van inzet van ervaringsdeskundigheid dan vrij van kanttekeningen en kritiek? Nee, ongetwijfeld niet. Zo werd in ons onderzoek nog wel eens een verhoogd risico op vervroegde uitval genoemd, om maar iets te noemen. Benieuwd naar meer uitkomsten, misschien wel van het hele onderzoek? Naar verwachting kunnen we eind november het eindrapport vrijgeven, dus houd dan de website in de gaten!