Dit nieuwsbericht is nummer vier in de reeks van vier berichten over menselijke maat zonder willekeur. Voordat ik begin met dit laatste bericht, blik ik kort terug op de eerder geschreven stukken.

Terugblik op de eerste drie berichten

In mijn eerste bericht schreef ik over het voeren van het gesprek over menselijke maat zonder willekeur met uitvoerende professionals. Niet het gesprek over ‘hoe doen we dat?’, maar over ‘wat verstaan we er eigenlijk onder?’ stond daarin centraal. Dit omdat je dat als basis kunt gebruiken voordat je verder gaat naar het ‘hoe’.

In mijn tweede bericht maakte ik de eerste stap naar het ‘hoe’. Ik introduceerde het BOB (Beeldvorming – Oordeelsvorming – Besluitvorming) model om maatwerk zonder willekeur te leveren en ging specifieker in op de eerste letter van dat model, namelijk de B van beeldvorming.

In mijn derde bericht ging ik in op de O van oordeelsvorming. In deze fase ‘weeg’ je de informatie uit de beeldvormfase en maak je een scherpe analyse van de situatie. Het gaat echt om jezelf op scherp zetten want een belangrijk onderdeel van oordeelsvorming is je bewust zijn van de valkuilen en van een aantal zaken waar je in de waan van de dag snel overeen kijkt.

In dit bericht gaan we de laatste stap onder de loep nemen, namelijk besluitvorming.

Besluitvorming

Ik kan me goed voorstellen dat je denkt dat het maken van het besluit nog appeltje eitje is nu je alle eerdere stappen zorgvuldig doorlopen hebt. Toch is dat niet helemaal waar. Ook over hoe je een besluit maakt zijn meerdere afwegingen te maken. Een belangrijke daarbij is: Wie maakt het besluit? Doe jij dat? Doet de ander dat? Of doen jullie dat samen? Waar je voor kiest hangt af van de voor- en nadelen van de opties. Wanneer je die in kaart brengt wordt vanzelf duidelijk waar je het beste voor kunt gaan. Het is dus niet zo dat je áltijd beter het een of juist áltijd beter het ander kan doen. Wat we wel weten vanuit onderzoek naar motivatie is dat een gevoel van eigenaarschap en autonomie helpt bij het daadwerkelijk uit gaan voeren van het gedrag dat bij een besluit hoort (van wel of niet gaan solliciteren tot wel of niet op een appje reageren). Oftewel: het samen afwegen van de voor- en nadelen helpt bij het bepalen wat je of jullie gaan doen rondom besluitvorming. En laat dat nou ook nét de basis zijn van een handig hulpmiddel dat je kunt gebruiken bij het samen bewust en afgewogen beslissingen maken.

Samen beslissen? Dan is de beslisbalans een mooi hulpmiddel

De beslisbalans is een balans (tabel) waarin je samen de voor- en nadelen van twee mogelijke keuzes uiteenzet. Je zet beide opties naast elkaar, bijvoorbeeld ‘wel gedetacheerd worden’ en ‘niet gedetacheerd worden’ of ‘wel solliciteren’ en ‘niet solliciteren’. Per optie vraag je aan de ander welke voordelen hij of zij daarbij ziet. Daarna vraag je naar de nadelen van die optie. Vervolgens doe je het zelfde rondom de tweede optie. Het is belangrijk dat je vraagt naar de voor- en nadelen en niet dat je ze zelf opnoemt: het gaat erom dat de voor- en nadelen die de ander voelt in kaart gebracht worden. Jouw voor- en nadelen ziet hij of zij misschien niet zo wat ervoor zorgt dat die ook geen invloed hebben op zijn of haar uiteindelijke keuze. Wil jij wel een voorstel doen? vraag daar dan eerst toestemming voor en/of vraag of jouw voorstel ook voor diegene passend is.

Wanneer de rijtjes gevuld zijn, kan je diegene vragen welke 3 dingen hij of zij het belangrijkst vindt en of diegene deze wil omcirkelen. De stap erna wordt een keuze maken. Deze is met het overzicht ineens veel meer weloverwogen én komt ook niet uit jou, maar uit de ander. Tevens hebben jullie inzicht gekregen in de nadelen van de gemaakte keuze (die zijn er nou eenmaal..), wat ook maakt dat jullie daar alvast op kunnen voorsorteren.

Hierboven staat een voorbeeld van een ingevulde beslisbalans. Als je naar de cirkels kijkt zullen jullie waarschijnlijk tot de conclusie komen om te gaan voor stoppen met roken. Het nadeel ‘al zo vaak geprobeerd’ blijft daarbij wel bestaan. Omdat je weet dat dit zwaar weegt, kunnen jullie hier het alvast over hebben: “Hoe kunnen we ervoor zorgen dat je daar zo min mogelijk last van gaat hebben?” of “Hoe zorgen we ervoor dat je bij een tegenslag niet snel wilt opgeven omdat je het al vaker geprobeerd hebt?”

Tot slot
Zo, dat was een mooie reis door het gebruiken van het BOB-model bij het leveren van maatwerk zonder willekeur. Heb je nog vragen, wil je meer weten of heb je behoefte aan nog wat praktische hulpmiddelen om de B de O en de B handen en voeten te geven zoals de beslisbalans? Neem dan contact met mij op via lissa@zinziz.nl

In dat kennisverslag worden de belangrijkste bevindingen op een rij gezet:

Dit zijn de belangrijkste bevindingen:

• In de afwegingen die professionals maken en de wijze waarop ze dat doen, zijn er meer overeenkomsten dan verschillen tussen de beroepsgroepen. Het afwegingsproces en de factoren die daarin worden meegewogen zijn bij jobcoaches, arbeidsdeskundigen, klantmanagers en re-integratie-experts grotendeels vergelijkbaar.
• Professionals maken hun afwegingen vaak onbewust en in een split second. Ze vinden het lastig om op hun afwegingen te reflecteren.
• Aan het snel en onbewust afwegingen maken zijn nadelen verbonden. In de beleving van de cliënt worden zijn/haar wensen, behoeften en belangen onvoldoende meegenomen in het afwegingsproces van professionals. Ook hebben cliënten vaak weinig zicht op het afwegingsproces: zij horen de beslissing, maar niet hoe de professional tot deze beslissing is gekomen.
• Het expliciet maken van de afwegingen kan zowel de cliënt als de professional helpen. Het op schrift stellen van die afwegingen kan bijvoorbeeld helpen bij het overdraagbaar maken van de afwegingen en zo voorkomen dat professionals in de keten elkaars werk opnieuw gaan doen. Bovendien kan ‘vertragen’ van het afwegingsproces en het reflecteren daarop ervoor zorgen dat professionals bewuster bekwame afwegingen maken en van elkaar kunnen leren.
• Managers hebben meer invloed op de afwegingen van professionals dan ze zelf denken. Die invloed vindt vooral achter de schermen plaats. Voor het stimuleren van bewustere afwegingen en daarbij langer stilstaan, spelen managers dan ook een belangrijke rol.

Meer lezen over het onderzoek?

Kijk dan hier voor het hele rapprort. Of neem contact op met Femke Bennenbroek (femke@zinziz.nl).

De praktische toepassing van SDM kan lastig zijn, het behoeft sterke communicatie vaardigheden van de professional en reflectief denken en uitingsvermogen van de cliënt. Wanneer je cliënten begeleid die te maken krijgen met ziekten en aandoeningen die hun communicatie beïnvloeden wordt het extra lastig (denk bijvoorbeeld aan Dementie, Parkinson of toenemende doofheid). ZINZIZ ondersteunt veel professionals in het op een effectieve en prettige manier communiceren, zo ook bij mensen met beperkingen en helpen je graag om dit te operationaliseren in jouw organisatie.

Wil je meer weten of heb je vragen?

Mail dan gerust naar Tineke via tineke@zinziz.nl

Soms komen dingen mooi bij elkaar. Eind vorig jaar hebben we het onderzoek naar het afwegingskader van professionals binnen Werk & Inkomen afgerond. En ongeveer tegelijkertijd was ik een aantal inspiratiesessies aan het verzorgen rondom het thema methodisch handelen. En bij beiden werd de link naar het thema shared decision making gemaakt, vooral rondom de vraag: “Hoe ga ik nou samen met die doelen stellen en een plan van aanpak maken?”. En shared decision making was wel een term die ik kende, maar ik wilde me op geen enkele manier een expert noemen. Dus ben ik in het thema gedoken. Met als gevolg dat ik helemaal fan ben geworden van deze methode. Want het is ook echt een methode die is overkomen waaien vanuit de zorg (waarbij arts en patiënt samen doelen stellen en beslissingen nemen). Maar nog meer dan een methode is het voor mij een basishouding van waaruit je als professional werkt.

Wat is die basishouding? 

Voor mij begint de methode met de basishouding dat de professional expert is in het werkveld (participatie) en de client expert is in zijn eigen doelen, waarden en prioriteiten. Dat klinkt wellicht simpel en vanzelfsprekend, maar in de praktijk betekent het nogal wat. Vooral dat je als professional op een gelijkwaardige voet samen met de client werkt. Dat je als professional andere taken en belangen hebt dan de client, maakt dus niet dat je je boven de client plaatst, maar naast de client. En samen toewerkt naar duurzame impact. Het is immers niet voor niks shared decision making. Daar komt dan ook bij dat je de expertise van de cliënt net zo serieus neemt als jouw eigen expertise. En het recht van de client erkent om eigen prioriteiten te hebben en daar naar te handelen. Waarbij dit recht gekoppeld wordt aan de verantwoordelijkheid om de gevolgen van deze keuzes en prioriteiten zelf te dragen.

Waarom is dat nou belangrijk? Veel mensen denken dat dit vooral voortkomt uit een mensvisie en opvattingen. Maar uit onderzoek (voornamelijk in de zorg) blijkt dat shared decision making vanuit deze basishouding ook aantoonbaar veel voordelen heeft. Het leidt bijvoorbeeld tot meer weloverwogen keuze, een grotere kans eigenaarschap en betrokkenheid bij cliënten een goede relatie tussen professional en cliënt door open en duidelijke communicatie over verschillende opties.

Wat is dan shared decision making? 

Elwyn heeft in 2012 een model ontwikkeld voor shared decision making gemaakt, waar drie stappen (’talks’) centraal staan. Deze drie talks bouwen op elkaar voort en versterken elkaar. Omdat ze zich wat lastig laten vertalen, deze talks toch maar even met hun Engelstalige namen:

1. Team talk: hier wordt de basis gelegd voor het samenwerken. De professional neemt de cliënt mee in het besef dat er sprake is van een keuze- of beslismoment en bevraagt de cliënt vooral op zijn/haar doelen, prioriteiten, waarden, twijfels en andere factoren relevant voor de besluiten die genomen gaan worden. Ook gaan de professional en client samen de opties op een rij zetten. En wat ik zelf heel mooi vind aan deze methode: de optie van niets doen wordt altijd in dit lijstje opgenomen. Niet omdat de professional daar nou echt voorstander van is, maar om de client te helpen om de besluiten zorgvuldig te wegen. De optie van niets doen biedt immers een kader en referentie voor de verschillende wel-iets-doen-opties.
2. Option talk: hier gaat de professional samen met de cliënt de voor – en nadelen van de verschillende opties uitwerken (vergelijkbaar met de beslisbalans van motiverende gespreksvoering). Belangrijk is daarbij dat de professional in eerste instantie de voor- en nadelen zoals de cliënt die ervaart, ziet en verwacht uitvraagt en pas dan voor- en nadelen aanvult vanuit de eigen expertise of perspectief. Waarbij beide bronnen als even belangrijk worden beschouwd.
3. Decision talk: hier werken de professional en cliënt toe naar een geïnformeerde voorkeur en wordt een onderbouwde beslissing genomen. In deze fase hoort wat mij betreft ook de opvolging: hoe gaan de professional en cliënt zorgen dat de verwachte voordelen van de voorkeuroptie ook gerealiseerd worden? En hoe gaan zij de verwachte nadelen minimaliseren?

Bij shared decision making is het zo dat de cliënt:

• Weet dat er meer dan 1 optie is
  • Geïnformeerd is over alle mogelijke opties
  • Inclusief de optie van niets doen
• Voor- en nadelen (gevolgen) van deze opties op een rij heeft
  • Zoals hij dat zelf ziet
  • En zoals de professional die ziet
• Expliciet deze voor- en nadelen weegt
  • Met de professional tot de best passende keuze komt
  • En een basis heeft om de voordelen optimaal te benutten, de nadelen optimaal te verminderen.

Nieuwsgierig?

Wil je meer weten over shared decision making? En hoe je het in de praktijk kan toepassen? Neem dan gerust contact met me op (femke@zinziz.nl).

Onderzoek van Panteia, ZINZIZ en Muzus over het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking

Re-integratieprofessionals en jobcoaches die mensen met een arbeidsbeperking begeleiden, maken elke dag een veelvoud aan beslissingen die grote impact hebben op klant, arbeidsparticipatie t en financiën. Recent subsidieonderzoek, mogelijk gemaakt door financiering vanuit UWV, laat zien hoe professionals deze afwegingen maken en welke factoren daarbij een rol spelen. Het onderzoek vormt daarmee een basis bij een eventuele ontwikkeling van een gezamenlijk afwegingskader.

Complex web aan factoren

Het onderzoek door dat ZINZIZ samen met Panteia en en Muzus laat zien dat bij deze beslissingen een complex web aan factoren wordt meegewogen. De kenmerken van de klant (zoals mogelijkheden en motivatie van de klant) en van de professional zelf (zoals rolopvatting en vaardigheden) spelen de belangrijkste rol. Maar wet- en regelgeving, lokaal beleid, organisatiekenmerken (zoals professionele regelruimte) en arbeidsmarkt spelen ook een rol. Het afwegingskader is dan ook niet simpel vast te leggen in een stroomschema.

De meerwaarde van vertragen

Professionals vertrouwen bij hun afwegingen op hun intuïtie en maken hun afwegingen vaak in een ‘split second’. Om inzichtelijk te maken wat er komt kijken bij het maken van deze afwegingen, is in het onderzoek dit afwegingsproces in stappen opgeknipt. Dit ‘vertragen van het proces’ blijkt professionals te helpen bij het reflecteren op hun afwegingen en voedt hun vakmanschap. Een belangrijk advies uit het onderzoek is dan ook om professionals daarbij te blijven ondersteunen.

 Het belang van communicatie

Een opvallende conclusie uit het onderzoek is dat klanten niet altijd doorhebben welke invloed zij hebben op de afwegingen van de professionals. Communicatie van de professional over hun afwegingen is dan ook een belangrijk aandachtspunt. Om cruciale en betrouwbare input te verzamelen, op basis van gezamenlijke besluitvorming passende beslissingen te nemen en draagvlak te borgen bij de klant.

Dit vraagt dus veel van de professionals. Zij moeten zichzelf binnen dat complexe web van factoren continu op scherp zetten en professionele intuïtie verbinden met methodisch handelen. Het is dan ook belangrijk om hen hierbij te ondersteunen, bijvoorbeeld met intervisie. Daar is ook een rol weggelegd voor hun managers: door meer focus te leggen op het voeren van gesprekken over het proces van afwegingen in plaats van de juistheid van de beslissing te beoordelen.

 

De complexiteit is een gegeven, die moet je ook niet willen platslaan. De uitdaging zit nu in de praktijk ondersteunen handen en voeten te geven aan deze complexiteit

Wat wordt er met de resultaten van het onderzoek gedaan?

Bij diverse organisaties werken professionals die mensen met een arbeidsbeperking begeleiden. Onder leiding van UWV wordt er een rondetafelgesprek georganiseerd om te kijken hoe gezamenlijk opvolging gegeven kan worden aan de uitkomsten van het onderzoek. Verder zal besproken worden hoe organisaties de resultaten het beste onder de aandacht kunnen brengen van managers en professionals, zodat zij er daadwerkelijk samen over in gesprek gaan. Mogelijk kan het onder

zoek daarnaast betrokken worden bij opleidingsmodules van arbeidsdeskundigen, zodat er in een vroeg stadium meer aandacht komt voor reflectie op genomen beslissingen. Naast een gezamenlijke aanpak gaan partijen ook individueel met de uitkomsten van het onderzoek aan de slag.

Waar kunt u de resultaten van het onderzoek nalezen?

Het onderzoek heeft geresulteerd in een onderzoeksrapport met een beschrijving van de aanpak, de resultaten en conclusies en adviezen. Voor de professionals en hun managers is er een infographic, een vlog en een samenvatting. Ook is er een discussiekaartenset die managers en trainers kunnen gebruiken om met professionals een goed gesprek te voeren en samen te reflecteren op de afwegingen die zij maken. Deze discussiekaartenset kun je kosteloos aanvragen.

Meer weten of discussiekaarten aanvragen?

Neem dan contact op met Femke Bennenbroek (femke@zinziz.nl, 06-34028906).