Samen met Tilburg University en Staatvandienst werken we aan het verbeteren van de ondersteuning voor werkzoekenden bij het maken van keuzes over openheid rondom fysieke, psychische of energetische beperkingen. Een herkenbaar vraagstuk voor veel mensen die weer aan het werk willen: Ben ik open over mijn gezondheid, of juist niet? En hoe doe ik dat dan op een manier die goed bij mij past? Dit initiatief is ontstaan met een subsidie van ZonMw, waarbij we voortbouwen op eerder onderzoek van Kim Janssens en haar collega’s (2024).

Zij lieten zien dat bij een psychische beperking (momenteel en/of in het verleden) het helpt bewust stil te staan bij wat je wel en niet wil vertellen bij bijvoorbeeld een sollicitatie. 15% die gebruik maakte van de ontwikkelde beslishulp heeft binnen zes maanden werk gevonden, tegenover 26% van de controlegroep die hier geen gebruik van had gemaakt. Na twaalf maanden had bijna de helft van de groep die gebruik had gemaakt van de beslishulp duurzaam het werk behouden. Een veelbelovend resultaat dat laat zien dat bewust nadenken over openheid een verschil maakt.

Waarom dit nodig is: stigma bij het vinden en behouden van werk

Een belangrijke reden om dit onderwerp op te pakken, is dat stigma nog steeds een grote rol speelt bij het vinden en behouden van werk. Stigmatiseren betekent dat iemand of een groep mensen negatief wordt bestempeld of uitgesloten op basis van een (vermeend) kenmerk, zoals een psychische kwetsbaarheid of fysieke beperking. Maar wat leidt tot stigma?

Hoe ontstaat het? Een kijkje in ons brein

Mensen en andere dingen om ons heen categoriseren klinkt negatief, en dat kan het dus ook zeker zijn. Maar het heeft ook voordelen; het zorgt er namelijk voor dat je brein snel overzicht kan creëren, situaties sneller kan inschatten, en daardoor sneller beslissingen maken. Handig bij gevaar en Kahneman (2012) noemt dit systeem 1: Ons snelle automatische brein dat werkt op intuïtie, patronen en associaties, dat vrijwel altijd ‘aan’ staat. Bij bepaalde personen of situaties kun je daardoor al vrij snel voelen ‘dit voelt vertrouwd’ of juist niet. Dat gaat razendsnel, zonder dat je erbij nadenkt. Het is efficiënt, maar werkt dus ook met vooroordelen en stereotypes. Het heeft het ook zeker niet altijd bij het juiste eind. We hebben ook een systeem 2 die het eerste systeem als het ware kan ‘corrigeren’. Het is ons langzamere, bewuste brein, die als het ware de stem heeft: ‘Wacht eens even, waarop baseer ik dat eigenlijk? Klopt mijn eerste indruk wel?’. Nadeel is dat dit systeem veel meer energie kost, maar het helpt ons wel om genuanceerder en bewuster te kijken. Om niet helemaal uitgeput te raken, hebben we dus een heleboel ‘handigheidjes’ in ons brein, die helaas ook bijdragen aan vooroordelen, stereotypering en stigma. Juist daarom is hierin bewustwording zo belangrijk: om niet automatisch te oordelen, maar bewust te kiezen voor een kritische, open en inclusieve blik.

Waarom is dit belangrijk binnen spoor 2?

Binnen Spoor 2 (het traject waarbij iemand na langdurige ziekte toewerkt naar werk bij een nieuwe werkgever) blijkt het openheidsdilemma ook een cruciale factor te zijn. Onderzoek van UWV (2020) laat zien dat slechts 7% van de werkzoekenden via Spoor 2 daadwerkelijk nieuw werk vindt. Zij lopen ook tegen de vraag aan over hoeveel je vertelt over je beperkingen en/of belastbaarheid. Bij psychische klachten blijkt dat hoewel 75% van de mensen hierover open is, terwijl 64% van de leidinggevenden aangeeft mensen met psychische kwetsbaarheden minder snel zouden aannemen. Dit creëert een spanningsveld: openheid kan helpen, maar is niet zonder risico. Het kan leiden tot vooroordelen en uitsluiting.

We zien hierin een kans om de beslishulp CORAL breder in te zetten binnen Spoor 2 door deze niet alleen in te zetten voor mensen met een psychische beperking, maar ook voor mensen met fysieke of energetische beperkingen. De beslishulp helpt bij het maken van keuzes over openheid: niet alleen óf je iets deelt, maar ook wat, wanneer en aan wie. Hiermee willen we de eigen regie en het zelfvertrouwen vergroten en een grotere kans bieden op duurzaam werk.

Benieuwd naar het project, heb je vragen, of ga je graag in gesprek over de verbetering van het poortwachterproces? Stuur mij vooral een bericht: lucy@zinziz.nl of bel 06 – 81 92 88 61.

Bronnen:

Janssens, K. M., van Weeghel, J., Dewa, C., Henderson, C., Mathijssen, J. J., Joosen, M. C., & Brouwers, E. P. (2021). Line managers’ hiring intentions regarding people with mental health problems: a cross-sectional study on workplace stigma. Occupational and Environmental Medicine, 78(8), 593-599.

Kahneman (2011). Thinking fast and slow.

Wat is spoor 3?
Spoor 3 draait om het versterken van vakmanschap en het zijn van een lerende organisatie. Niet de regels staan centraal, maar het gedrag en de keuzes van professionals. Gemeenten krijgen meer ruimte voor maatwerk, wat vraagt om methodisch werken, reflectie en samenwerking op basis van vertrouwen.

Wat betekent dit voor gemeenten?
Dat vraagt om een cultuuromslag. Van teamleiders en uitvoerende professionals wordt verwacht dat zij leren omgaan met discretionaire ruimte, methodisch werken en (team)reflectie. Dit vraagt om inzet op een leven lang ontwikkelen, dialoog en het delen van praktijkervaringen. Zo ontstaat een leeromgeving waarin professionele ontwikkeling centraal staat.

Wat doet ZINZIZ?
ZINZIZ ondersteunt gemeenten bij deze transitie. We helpen vakmanschap te versterken en te verankeren in de praktijk, onder andere via:

• Communities of practice, waarin professionals kennis en ervaringen uitwisselen.
• Vakopleidingen en trainingen, zoals methodisch handelen, implementeren van het Integratief gedragsmodel en de Vakopleidingen voor Gemeente Amsterdam ‘Klantbegeleider Werk & Participatie’ en ‘Inkomensvoorziening’
• Opzetten van intervisiestructuren binnen organisaties.

Heb je vragen of wil je sparren over wat spoor 3 voor jouw organisatie betekent? We denken graag met je mee. En ben je benieuwd naar wat er in de Eerste Kamer besproken is? Lees hier het verslagdeel van het debat.

Voor mij sprong er één project in het bijzonder uit. Niet alleen omdat ik zelf heb meegeschreven aan de aanvraag, maar ook omdat ik vanaf juli samen met collega’s van ZINZIZ, Tilburg University en Staatvandienst daadwerkelijk aan de slag ga!

Hoe kwam het tot stand?

Het idee van dit project ontstond tijdens een bijeenkomst van ZonMw, waar verschillende projectleiders samenkwamen rondom het thema ‘verbetering van de kwaliteit van het poortwachterproces’. Daar raakten we in gesprek over het openheidsdilemma: een bekend thema onder werkzoekenden met psychische klachten. Kim Janssens en haar collega’s deden daar in 2024 onderzoek naar en ontdekten dat het helpt om bewust stil te staan bij de vraag of, wanneer en hoe je open wil zijn over je klachten. Want dat is geen eenvoudige keuze. Ze ondervonden dat 51% van de interventiegroep na 6 maanden werk had gevonden, tegenover 26% van de controlegroep. Na 12 maanden bleek 49% van de interventiegroep duurzaam werk behouden te hebben (minimaal 12 uur per week, gedurende ten minste 3 maanden), tegenover 23% in de controlegroep. Veelbelovend resultaat!

Bewust stigma’s doorbreken

De kern van het openheidsdilemma is: ben je open over je klachten, of juist niet? En hoe doe je dat dan? Open zijn kan helpen om meer begrip en steun te krijgen. Tegelijkertijd loop je het risico op vooroordelen, stigma of zelfs discriminatie. Het blijft dus balanceren, en vraagt om maatwerk en eigen regie. CORAL 2.0, ontwikkeld door Kenniscentrum Phrenos, Tilburg University/Tranzo en Samen Sterk zonder Stigma, is een beslishulp die helpt bij het maken van keuzes rondom openheid. Niet alleen of je iets deelt, maar ook wat je wil delen, aan wie en wanneer. In het onderzoek van Kim en haar collega’s kwam uit dat ongeacht welke keuze je hierin maakt, het al helpt dat je bewust nadenkt over je keuze, en hierin een keuze kan maken die voor jou het meest passend is.

Waarom is het voor Spoor 2 belangrijk?

ZonMw investeert al langer in het verbeteren van het poortwachterproces. En dat is nodig, want landelijk onderzoek van UWV (2020) toont aan dat slecht 7% van de werkzoekenden via Spoor 2 nieuw werkt vindt. Ook binnen Spoor 2 is een belangrijk knelpunt het dilemma over hoeveel iemand vertelt over diens beperkingen en/of belastbaarheid. Bij psychische klachten blijkt dat hoewel 75% van de mensen hierover open is, 64% van de leidinggevenden aangeeft mensen met psychische kwetsbaarheden minder snel zouden aannemen. Dit creëert een spanningsveld: openheid kan helpen, maar is niet zonder risico.

Het onderzoek laat zien dat betere ondersteuning bij dit openheidsdilemma de slagingskans op het vinden van nieuw werk kan verhogen. Vanuit die gedachte zagen wij mogelijkheden om deze methode rond het openheidsdilemma breder in te zetten. Niet alleen voor mensen met psychische klachten, maar ook voor mensen met fysieke en energetische beperkingen. En juist ook binnen Spoor 2, waar het vinden van nieuw werk bij een nieuwe werkgever centraal staat.

Mijn focus op dit project

Ik kijk enorm uit om te starten. Dit project bouwt voort op onderzoek met veelbelovend resultaat en stelt ons in staat om de methode geschikt te maken voor een bredere doelgroep binnen Spoor 2. Vanuit eerdere ZINZIZ-projecten hield ik me al bezig met het poortwachterproces en knelpunten daarin, met focus op kennisdeling en samenwerking. Nu gaan we een stap verder door vanuit het perspectief van de werknemer naar het poortwachterproces te kijken.

Benieuwd naar het project, heb je vragen, of ga je graag in gesprek over de verbetering van het poortwachterproces? Stuur mij vooral een bericht: lucy@zinziz.nl of bel 06 – 81 92 88 61.

Waarom investeren in re-integratie zo belangrijk is

Een goed functionerend re-integratiesysteem is niet alleen van belang voor werknemers en werkgevers, maar voor de hele samenleving. Langdurig verzuim brengt hoge kosten met zich mee, maar nog belangrijker: het verlies van werk heeft grote impact op het welzijn en de participatie van mensen. Het kan ervoor zorgen dat iemand steeds verder van de arbeidsmarkt af komt te staan. Werk is niet alleen een inkomen, maar draagt bij aan structuur, zingeving en sociale verbinding. Daarom is het cruciaal om te blijven kijken naar wat écht werkt in re-integratie en hoe we dit proces kunnen verbeteren.

Blijven leren, verbeteren en vernieuwen

Re-integratie is een ingrijpend, en ingewikkeld proces waarin ook veel verschillende professionals een rol spelen. Van arbeidsdeskundigen en bedrijfsartsen tot coaches en loopbaanbegeleiders. Zij maken dagelijks belangrijke keuzes die impact hebben op hoe iemands traject verloopt. Het is daarom belangrijk dat we van elkaar blijven leren en samenwerken. Bij ZINZIZ doen wij, met subsidies vanuit ZonMw, verschillende projecten waarmee we bijdragen aan het menselijker en effectiever maken van het re-integratieproces. Onze aanpak is mensgericht, wetenschappelijk onderbouwd en gericht op samenwerking tussen alle betrokken partijen.

Leren van andere beroepsgroepen binnen het poortwachter proces

In het project Jong Geleerd, Oud Geleerd (JGOG) gaat het om kennis delen en reflecteren. We stimuleren multidisciplinaire kennisuitwisseling en mentoring tussen professionals uit verschillende beroepsgroepen. Arbeidsdeskundigen, bedrijfsartsen en professionals uit het sociaal domein maken dagelijks complexe afwegingen binnen re-integratietrajecten. Onderzoek toont aan dat deze afwegingen vaak op vergelijkbare wijze plaatsvinden, ongeacht de beroepsgroep. Terwijl onderling deze beroepsgroepen niet altijd (nauw) met elkaar samenwerken, blijkt ook uit onderzoek van de argumentenfabriek. Met mentoring en regionale bijeenkomsten brengen we professionals bij elkaar om samen te reflecteren op hun keuzes. Daarnaast doen we nu ook een klein onderzoek binnen het project naar wat verschillende beroepsgroepen zelf willen halen uit multidisciplinaire samenwerking. In april ronden we dit onderzoeksrapport af. Wil je in contact komen met andere professionals binnen de Wet verbetering poortwachter? Op www.ikwilkennisdelen.nl kun je sparren en ervaringen uitwisselen met andere beroepsgroepen binnen het poortwachter proces.

De kracht van de groep

Binnen het project De Groep als Medicijn (GaM) onderzoeken we of groepsgewijze begeleiding een waardevolle aanvulling kan zijn op de reguliere individuele begeleiding binnen het tweede spoor. In Nederland ligt de focus bij re-integratie in het tweede spoor namelijk vaak op één-op-één trajecten, terwijl internationaal onderzoek laat zien dat groepsinterventies positieve effecten kunnen hebben. Werken in een groep kan namelijk zorgen voor extra steun, structuur en motivatie. Samen met de Krachtcentrale 013 kijken we welke groepsaanpak echt helpt, voor wie en waarom.

Werkverlies heeft impact

Bij Samen het juiste spoor leggen (SHJSL) kijken we breder dan alleen naar het vinden van een nieuwe baan. Het gaat niet alleen over solliciteren, maar ook over omgaan met verandering. Werkverlies kan voelen als een rouwproces en het geloof in eigen kunnen kan flink afnemen. We ontwikkelen een toolbox voor werknemers, een coaching methode voor begeleiders en een e-learningmodule voor werkgevers, zodat alle betrokkenen beter voorbereid en ondersteund worden.

Samen verder bouwen aan betere re-integratie

Door samen te werken, kennis te delen en onderzoek te doen, maken we re-integratie effectiever en duurzamer. Zo zorgen we ervoor dat werknemers de best mogelijke ondersteuning krijgen om weer grip te krijgen op hun loopbaan.

Meer weten?

Wil je er meer over horen of een keer van gedachten wisselen hierover? Neem dan vooral contact op met Lucy (lucy@zinziz.nl).

Afgelopen maanden zijn wij druk bezig geweest met het onderzoek ‘De groep als medicijn’. Samen met de Krachtcentrale 013 onderzoeken wij in dat project een groepsgewijze aanpak voor re-integratie van spoor 2 kandidaten. Het onderzoek omvat vragenlijsten onder werknemers en interviews onder werknemers, werkgevers, en re-integratie begeleiders. Daarnaast observeren we de groepstrainingen van de Krachtcentrale 013. We hebben al mooie gesprekken gevoerd en trainingen meegemaakt en zien hoe de groepen zich vormen.

De samenwerking met De Krachtcentrale 013 verloopt ontzettend fijn waarbij we vaak samen komen om te bespreken hoe het gaat, de planning strakker te trekken én om het onderzoek bij te sturen waar nodig. Iedereen vanuit zowel ZINZIZ als de Krachtcentrale 013 is nog steeds erg enthousiast over het onderzoek en dat merk je echt in de overleggen en uitkomsten, heel fijn!

Eerste inzichten uit het onderzoek

Afgelopen maanden hebben wij een aantal trainingen en werkruimtes mogen observeren. Heel interessant om eens te zien hoe dit er aan toe gaat. Onze onderzoekers hebben veel gezien en gehoord tijdens deze ochtenden en deden er zelfs weer nieuwe (trainings)kennis op of deelden tips! Tijdens de observaties kwamen we erachter dat ervaringen tussen de deelnemers heel erg verschillen. Deze ervaringen worden gedeeld met elkaar en we kijken ernaar uit om die verschillende ervaringen, zowel voor als tijdens de trainingen en werkruimtes, verder te onderzoeken. Want hoe staat dat alles tegenover de groepsgewijze aanpak?

Ook in de vragenlijsten en interviews zien en horen we terug dat de situaties van werknemers en hun werkgevers heel erg verschillen. De ene werkgever is bijvoorbeeld geeft veel begeleiding en is betrokken bij alle onderdelen van het traject van een werknemer, terwijl de andere vooral insteekt op veel eigen regie aan de werknemer laten. Dit heeft ook vaak te maken met wat een werknemer nodig heeft, waar diegene zit in het traject, hoe die zich voelt over het spoor 2, etc. Maar wat door iedereen beaamt wordt: de groepsgewijze aanpak biedt een meerwaarde ten opzichte van een individuele aanpak. We kijken ernaar uit om verder te onderzoeken op welke manier de groep specifiek kan helpen, en hoe zich dat verhoudt tot de verschillende situaties van werknemers en werkgevers.

Denktanks en klankbordgroepen

We hebben ook een denktank met ervaringsdeskundigen, die eerder het traject bij de Krachtcentrale 013 hebben gedaan. En ook een klankbordgroep met werkgevers die ervaring hebben met het inhuren van de Krachtcentrale 013 of ervaring hebben met het begeleiden van spoor 2 werknemers. In de klankbordgroep zitten ook arbeidsdeskundigen zodat we hun expertise in spoor 2 ook kunnen meenemen.

Vanuit de Denktanks krijgen we heel veel informatie over hoe deelnemers tijdens de eerste trainingen erbij zitten. Door de diversiteit aan deelnemers is het fijn om met ervaringsdeskundigen te praten over hoe zij terugkijken op een re-integratietraject bij de Krachtcentrale 013. Deze inzichten zorgen ervoor dat wij beter kunnen inspelen op de situatie en zo de deelnemers van het huidige traject sneller kunnen begrijpen.

Vanuit de klankbordgroep horen wij veel over waar een werkgever mee zit als die een spoor 2 werknemer begeleid (tijdens een traject bij de Krachtcentrale 013). En de arbeidsdeskundigen bevragen de juiste dingen en houden ons scherp, naast dat ze de aanpak bevestiging geven. Deze unieke inkijk van de expertise van werkgevers en arbeidsdeskundigen geeft ons meer grip op het onderwerp en het hele verloop van een re-integratietraject.

Hoe nu verder?

Aankomend jaar gaan wij door met de observaties binnen de groepen. Daarnaast hebben we ook nog meer interviews gepland en nemen we ook nog vragenlijsten af. Deze resultaten vertalen we in advies om de groepsgewijze aanpak verder door te ontwikkelen, en de doorontwikkelde methode ook verder te onderzoeken. Omdat dit project door ZonMw gefinancierd is, zullen wij ons rapport in 2026 openbaar beschikbaar stellen, zodat anderen ook kunnen leren wat wel een niet werkt, en voor wie, aan een groepsgewijze aanpak in het spoor 2.

Heb je vragen over dit project? Mail of bel dan Miriam: miriam@zinziz.nl ; 06 – 81928860