Voor mij sprong er één project in het bijzonder uit. Niet alleen omdat ik zelf heb meegeschreven aan de aanvraag, maar ook omdat ik vanaf juli samen met collega’s van ZINZIZ, Tilburg University en Staatvandienst daadwerkelijk aan de slag ga!

Hoe kwam het tot stand?

Het idee van dit project ontstond tijdens een bijeenkomst van ZonMw, waar verschillende projectleiders samenkwamen rondom het thema ‘verbetering van de kwaliteit van het poortwachterproces’. Daar raakten we in gesprek over het openheidsdilemma: een bekend thema onder werkzoekenden met psychische klachten. Kim Janssens en haar collega’s deden daar in 2024 onderzoek naar en ontdekten dat het helpt om bewust stil te staan bij de vraag of, wanneer en hoe je open wil zijn over je klachten. Want dat is geen eenvoudige keuze. Ze ondervonden dat 51% van de interventiegroep na 6 maanden werk had gevonden, tegenover 26% van de controlegroep. Na 12 maanden bleek 49% van de interventiegroep duurzaam werk behouden te hebben (minimaal 12 uur per week, gedurende ten minste 3 maanden), tegenover 23% in de controlegroep. Veelbelovend resultaat!

Bewust stigma’s doorbreken

De kern van het openheidsdilemma is: ben je open over je klachten, of juist niet? En hoe doe je dat dan? Open zijn kan helpen om meer begrip en steun te krijgen. Tegelijkertijd loop je het risico op vooroordelen, stigma of zelfs discriminatie. Het blijft dus balanceren, en vraagt om maatwerk en eigen regie. CORAL 2.0, ontwikkeld door Kenniscentrum Phrenos, Tilburg University/Tranzo en Samen Sterk zonder Stigma, is een beslishulp die helpt bij het maken van keuzes rondom openheid. Niet alleen of je iets deelt, maar ook wat je wil delen, aan wie en wanneer. In het onderzoek van Kim en haar collega’s kwam uit dat ongeacht welke keuze je hierin maakt, het al helpt dat je bewust nadenkt over je keuze, en hierin een keuze kan maken die voor jou het meest passend is.

Waarom is het voor Spoor 2 belangrijk?

ZonMw investeert al langer in het verbeteren van het poortwachterproces. En dat is nodig, want landelijk onderzoek van UWV (2020) toont aan dat slecht 7% van de werkzoekenden via Spoor 2 nieuw werkt vindt. Ook binnen Spoor 2 is een belangrijk knelpunt het dilemma over hoeveel iemand vertelt over diens beperkingen en/of belastbaarheid. Bij psychische klachten blijkt dat hoewel 75% van de mensen hierover open is, 64% van de leidinggevenden aangeeft mensen met psychische kwetsbaarheden minder snel zouden aannemen. Dit creëert een spanningsveld: openheid kan helpen, maar is niet zonder risico.

Het onderzoek laat zien dat betere ondersteuning bij dit openheidsdilemma de slagingskans op het vinden van nieuw werk kan verhogen. Vanuit die gedachte zagen wij mogelijkheden om deze methode rond het openheidsdilemma breder in te zetten. Niet alleen voor mensen met psychische klachten, maar ook voor mensen met fysieke en energetische beperkingen. En juist ook binnen Spoor 2, waar het vinden van nieuw werk bij een nieuwe werkgever centraal staat.

Mijn focus op dit project

Ik kijk enorm uit om te starten. Dit project bouwt voort op onderzoek met veelbelovend resultaat en stelt ons in staat om de methode geschikt te maken voor een bredere doelgroep binnen Spoor 2. Vanuit eerdere ZINZIZ-projecten hield ik me al bezig met het poortwachterproces en knelpunten daarin, met focus op kennisdeling en samenwerking. Nu gaan we een stap verder door vanuit het perspectief van de werknemer naar het poortwachterproces te kijken.

Benieuwd naar het project, heb je vragen, of ga je graag in gesprek over de verbetering van het poortwachterproces? Stuur mij vooral een bericht: lucy@zinziz.nl of bel 06 – 81 92 88 61.

Het integratief gedragsmodel wordt steeds meer toegepast binnen het sociaal domein. Niet alleen om gedrag te verklaren en te duiden, maar (juist) ook als kapstok voor een zorgvuldige diagnose en voor het motiveren en activeren van cliënten. We hebben daar een mooi artikel over geschreven voor Sociaal Bestek.

Wil je meer weten over dat model? Kijk dan ook eens hier.

Vrijwillige, persoonlijke en integrale aanpak sluit vaak aan op problematiek en behoefte van doelgroep

In de drie pilots krijgen deelnemers intensieve dienstverlening van professionals (trajectconsulenten, participatiecoaches). Naast werk en opleiding staan deze professionals stil bij onder andere de woonsituatie, de financiële situatie, relaties, gezondheid en zingeving. De pilots laten zien hoe de problematiek van de doelgroep verweven is met het brede sociaal domein: van participatie tot zelfredzaamheid, van welzijn tot schuldhulpverlening, van bijzondere bijstand tot leefbaarheid. Het zijn dan ook integrale aanpakken. Soms blijken niet de voorzieningen van de Participatiewet nodig, maar algemeen toegankelijke voorzieningen of voorzieningen vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening of Zorgverzekeringswet.

En helpt weer (meer) in beweging te komen

In het onderzoek komt duidelijk naar voren hoe de intensieve persoonlijke aandacht van een professional een wereld van verschil kan maken voor mensen uit de doelgroep. Door deze begeleiding ervaren deelnemers minder praktische belemmeringen, staan ze positiever tegenover participatie, zijn ze beter in staat om de eigen regie te pakken en vol te houden, en ondernemen ze vaker acties om hun doel te behalen. Deelnemers komen weer onder de mensen, sporten en bewegen vaker, volgen vaker een cursus of maken eerste stappen op het gebied van arbeidsparticipatie

Onmisbaar is een goede interactie tussen de professional en de deelnemer. Wat daarin werkt zijn de individuele aandacht van de professional en het opbouwen van vertrouwen door geduldig te zijn en empathisch vermogen te tonen. Werkzaam is ook het versterken van zelfvertrouwen van de deelnemer door een positieve instelling van de professional, (steeds meer) de regie bij de deelnemer te beleggen en het boeken van kleine successen. Daarnaast is integraal werken cruciaal: de hulpvraag van de deelnemer centraal stellen, aandacht hebben voor alle leefgebieden en de regie voeren over hulpverlening van anderen. Dit vraagt om professionals die coachende vaardigheden hebben, gemakkelijk en echt contact kunnen leggen met mensen uit de doelgroep. Ook belangrijk zijn een goede samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen en andere organisaties op bestuurlijk niveau en het stimuleren van het onderlinge vertrouwen tussen professionals van verschillende organisaties door dialoog. Verder zijn voldoende ruimte en tijd voor de professional, waaronder een behapbare caseload, cruciaal om van de aanpak een succes te maken.

Meer weten?

Het rapport ‘Persoonlijke begeleiding in de bijstand’ laat zich lezen als een pleidooi en handreiking voor persoonlijke begeleiding van mensen die langdurig aangewezen zijn op de bijstand. De belangrijkste lessen zijn samengevat in een mooie infographic. Op de website Overheid van nu vind je linkjes met meer achtergrondinformatie over de pilots.